به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، نخستین هماندیشی «تشییع امتساز؛ الزامات و فرصتها» به همت پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، با هدف بررسی ظرفیتها و ایدههای مراکز علمی مشهد مقدس در زمینه مراسم و حماسه تشییع پیکر امام شهید، آیتالله العظمی خامنهای (قدسسره)، برگزار شد.
این نشست با مشارکت دفتر تبلیغات خراسان رضوی و برخی از نهادهای علمی حوزوی و دانشگاهی مشهد، نظیر دانشگاه فردوسی، دانشگاه امام رضا(علیهالسلام)، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، دانشگاه باقرالعلوم(علیهالسلام)، جامعهالمصطفی العالمیه و دانشگاه شهید مطهری در بخش دانشگاهی، و مرکز مدیریت حوزه علمیه خراسان، مؤسسه آموزش عالی ائمه اطهار(علیهمالسلام)، مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام و مرکز تخصصی آخوند خراسانی در بخش حوزوی، با حضور مسئولان و نمایندگان آنها برگزار شد.
حجتالاسلام محمد الهی خراسانی، مدیرکل فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات خراسان رضوی، در این نشست گفت: همه نهادهای علمی حوزوی، ناظر به فضای پدیده تشییع، باید یک رویکرد تبلیغی مستقل برای خود تعریف کنند؛ به گونهای که طلاب و روحانیون احساس کنند فراتر از یک مسئله عادی تبلیغی، در این ایام مسئولیتی خطیر در زمینه تبیین، روشنگری و تبلیغ متوجه آنهاست.
وی افزود: با توجه به حضور ملیتهای مختلف از ادیان و مذاهب گوناگون، مدارس و حوزههایی که طلاب زباندان دارند، باید برنامه تبلیغی منسجمی برای این قشر از مخاطبان تدارک ببینند تا بتوانند در حوزه ارتباطات و تبلیغ بینالملل، کنشگری تبلیغی و فرهنگی مناسبی داشته باشند.
حجتالاسلام الهی گفت: در زمینه فعالیتها و رویدادهای علمی ناظر به این پدیده، باید بهطور متوالی تا بعد از برنامه تشییع نیز برنامهریزی کنیم؛ حداقل تا چهل روز پس از مراسم تشییع، برنامههای علمی بهصورت مستمر در فضاهای علمی حوزوی و دانشگاهی برگزار شود تا مقدمهای برای برگزاری برنامههای متوالی و مستمر در زمینه اندیشهها و گفتمان امام شهید و گفتمانسازی و جریانسازی اندیشه ایشان باشد.
وی با اشاره به عنوان نشست، مبنی بر «تشییع امتساز»، گفت: باید رویکرد جهانشهری و امتشهریِ مشهد را به بهانه این تشییع پیگیری و احیا کنیم. واقعیت این است که ما هنوز باور نداریم که مشهد به مثابه یک جهانشهر و امتشهر است که میتواند محور و قطب فرهنگی جهان اسلام باشد. ظرفیتها و زمینههای متعددی در این موضوع وجود دارد.
استاد حوزه علمیه خراسان گفت: ما میتوانیم با توجه به تنوع میهمانان مراسم تشییع از ملیتها، مذاهب و ادیان مختلف، که در آن ایام مشهد را به یک فستیوال جهانی تبدیل خواهد کرد، بُعد جهانشهری مشهد را در بستر این مراسم احیا کنیم و ذهنیت عمومی جامعه، نخبگان، عموم مردم و مسئولان را به این سمت بکشانیم و در این زمینه مفهومسازی، گفتمانسازی و جریانسازی کنیم.
وی افزود: در این میان، نهادهای علمی کمک زیادی میتوانند بکنند و با تولید ادبیات و گفتمان لازم در این زمینه، اولاً در سطح نخبگانی و سپس در سطح عمومی و مسئولان، به این امر مهم کمک شایانی کنند و مراسم تشییع بهترین فرصت برای این کار است؛ اگر نگوییم که این فرصت تاریخی دیگر معلوم نیست در اختیار ما و مشهد قرار گیرد و چنین شرایطی برای ما پیش آید.
در ادامه، حجتالاسلام معلمی، معاون پژوهش جامعهالمصطفی العالمیه، در هماندیشی «تشییع امتساز؛ الزامات و فرصتها» گفت: در مورد امام شهید و مسئله تشییع، در دو حوزه میتوانیم گفتوگو کنیم؛ یکی مربوط به ترویج اندیشهها و گفتمان امام شهید است و دیگری مربوط به خودِ برنامه تشییع ایشان؛ ما در المصطفی طی دو سال گذشته همایش اندیشههای تفسیری و قرآنی امام خامنهای را برگزار کردیم.
وی افزود: اکنون در قم همایش آرای فقهی امام خامنهای در حال برگزاری است و در مشهد نیز همایش آرای فقه تربیتی ایشان را پیگیری میکنیم. کار دیگر، همایش آرای امام شهید در زمینه علوم انسانی است که برای سال آینده برنامهریزی شده است.
وی ادامه داد: در حوزه پایاننامهها نیز کارهای خوبی انجام و تولید شده است. همچنین در زمینه ترجمه آثار امام شهید نیز کارهای زیادی در جامعهالمصطفی صورت گرفته که برخی از آنها معرفی و رسانهای نیز شده است. بنابراین، در این بخش مربوط به ترویج اندیشههای امام شهید، آماده همکاری هستیم.
حجتالاسلام معلمی گفت: در مورد برنامه تشییع، با توجه به زمان محدودی که تا مراسم تشییع داریم، جلسات مختلفی با نهادهای متعدد علمی داشتهایم و در این میان، در بخش بینالملل این رویداد عظیم، چند مأموریت بر عهده جامعهالمصطفی گذاشته شده که در حال پیگیری، تدبیر و تمهید مقدمات آنها هستیم.
وی افزود: در فضای ترجمه، از ظرفیت ترجمه جامعهالمصطفی، ناظر به برنامهها و میهمانان خارجی و بینالمللی مراسم، چه در بخش ترجمه مکتوب و چه ترجمه همزمان رسانهای در فضای رسانه بینالملل المصطفی، آمادگی داریم.
معاون پژوهش المصطفی گفت: در بخش زوار، میهمانان و شرکتکنندگان غیرایرانی مراسم نیز وظایفی بر عهده ما قرار گرفته است. با توجه به آمارهای مختلف و تعداد بالای زوار غیرایرانی از کشورهای منطقه، کشورهای اسلامی و دیگر کشورها، این بخش در قالب موکبهای متعدد برنامهریزی شده که بحث تأمین محتوا، تأمین مبلغان و برنامه فرهنگی برای فضاسازی موکبها، که به زبانهای مختلف نیز هستند، بر عهده ماست.
وی افزود: میتوانیم بخشی از کارهای علمی، از قبیل برگزاری نشستهای علمی، مصاحبه و نیز ایجاد شبکه همکاری بین نخبگان غیرایرانی و ایرانی و مواردی از این قبیل را در این مدت و با استفاده از ظرفیت ایجادشده در مراسم تشییع اجرا کنیم.
دکتر محمدرضا قائمینیک، معاون پژوهش دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در ادامه نشست بیان داشت: یکی از مسائل مطرح این است که ما در مراسم تشییع، چگونه میتوانیم با ساخت یکسری مفاهیم و معانیِ میانجی، مراسم را جهتدهی کنیم و از نیروی اجتماعی که در بستر مراسم ایجاد میشود، برای مسائل بعدی استفاده کنیم؟
وی افزود: یک وقت شما مبلغ مستقیم میفرستید در میان جمعیت و مستقیم با افراد صحبت میکنید؛ یک وقت هم از طریق مفاهیم جهتدهنده بر او تأثیر میگذارید. پس ساخت مفاهیم و برنامههایی که بر معانی خاصی تأکید کند، مشخصاً برای برنامه مشهد میتواند بهصورت مجزا تعریف شود.
وی گفت: رهبر معظم انقلاب در حوادث سهمگین اخیر، از برخی مسائل مهم غفلت نمیکنند. مثلاً شاهدیم که ایشان برای روز بزرگداشت فردوسی(۲۵ اردیبهشت) هم پیام میدهند. این حرکت برای بنده بسیار جالب بود؛ تأکید بر برخی مفاهیم خاص. شاید ما هم بتوانیم از این ظرفیت، یعنی ظرفیت فردوسی، برای مراسم مشهد استفاده لازم را ببریم. همچنین از مفاهیمی که ایشان نسبت به حرم و حضرت رضا(علیهالسلام) دارند، میتوانیم بهره ببریم که این کار، کار نخبگانی و خواص است.
دکتر قائمینیک گفت: معتقدم بیش از آنکه در فضای رسانه خلأ و کمبود داشته باشیم، در فضای محتوای رسانهای خلأ و کمبود داریم و در این فضا باید تلاش بیشتری کنیم.
وی افزود: نسبت به فضای بینالملل مشهد نباید بهصورت یکدست با آن مواجه شویم. زائر پاکستانی با زائر عراقی تفاوتهایی دارد و نمیتوان بهصورت یکدست برای آنها محتوا تولید کرد، بلکه باید متناسب با فضای هر کدام، محتوای اختصاصی تولید شود. این محتوای خاص میتواند ارتباطات بعدی ما با این افراد را برای مراحل بعدی تنظیم کند؛ یعنی مضامینی که در اختیار آنها قرار میگیرد، تأثیر مستقیمی بر ارتباطات بعدی ما با آنها خواهد داشت. مثلاً در گفتوگو با زوار و میهمانان پاکستانی باید بر مفاهیم و مضامین پاکستانی تأکید و تمرکز داشته باشیم و گفتوگوها را در این مسیر جلو ببریم.
معاون پژوهش دانشگاه رضوی بیان داشت: بعد از ماجرای «سلام فرمانده» که موجی در کشور ایجاد شد، جامعهشناسان منتظر یک موج از طرف رقیب بودند و از قضا موج «زن، زندگی، آزادی» در همین فضا آمد. این تحلیل حاصل مطالعات علمی است، نه بر اساس توهم توطئه. اکنون آنها چندین سال است که روی پدیده اربعین تمرکز کرده و مشغول مطالعه هستند و ما باید منتظر موج و هجمه آنها باشیم. در مورد برنامه تشییع نیز، بیتردید همین قاعده جاری است.
وی افزود: ما باید توجه خاصی به این مقوله داشته باشیم، خصوصاً در مشهد که گسلهای مذهبی و اجتماعی وجود دارد. باید مراقبت کنیم و راهحل آن، استمرار فضای تشییع تا حداقل یک سال پس از مراسم است.
قائمینیک گفت: در ارتباطات با کشورهای دیگر و میهمانان خارجی، باید تمرکز بر ارتباطات بیننهادی داشته باشیم. اگر میهمانانی را برای جلسات دعوت میکنیم، در این جلسات اعضای دانشگاههای مختلف مشهد حضور داشته باشند و میهمانان صرفاً با مسئولان یک دانشگاه دیدار نکنند، بلکه با مجموعهای از نهادهای علمی مشهد دیدار کنند که این امر بسیار مؤثر و مهم است.
